กระแสการใช้ Generative AI สร้างรูปภาพสวยๆ หรือภาพล้อเลียนกำลังเป็นที่นิยมอย่างมากในโลกโซเชียล แต่สิ่งที่ผู้ใช้งานส่วนใหญ่มักมองข้ามคือเรื่องของ “ข้อกฎหมาย” และ “จรรยาบรรณ” โดยเฉพาะคำถามที่ว่า รูปที่สร้างจาก AI ใครเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์กันแน่?
AI สร้างรูป มีลิขสิทธิ์หรือไม่?
ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ของประเทศไทย พ.ศ. 2537 และมาตรฐานสากล ระบุว่าผู้สร้างสรรค์งานที่จะได้รับความคุ้มครองลิขสิทธิ์ต้องเป็น “มนุษย์” เท่านั้น ซึ่งต้องมีความวิริยะอุตสาหะในการสร้างสรรค์งาน
ข้อมูลจากกรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุชัดเจนว่า ผลงานที่สร้างโดย AI เพียงอย่างเดียว โดยมนุษย์ทำหน้าที่แค่ป้อนคำสั่ง (Prompt) สั้นๆ มักจะไม่ได้รับความคุ้มครองทางลิขสิทธิ์ เนื่องจากขาดองค์ประกอบการสร้างสรรค์โดยมนุษย์
2 กรณีเสี่ยง! ใช้ AI อย่างไรให้ละเมิดลิขสิทธิ์
- การใช้ข้อมูล Input ที่ละเมิดสิทธิ: หาก AI ถูกฝึกฝน (Train) จากฐานข้อมูลที่มีลิขสิทธิ์ของศิลปิน และภาพที่สร้างออกมามีความคล้ายคลึงต้นฉบับอย่างชัดเจน อาจเข้าข่ายละเมิดลิขสิทธิ์ภาพต้นฉบับ
- การละเมิดสิทธิในภาพลักษณ์ (Right of Publicity): การใช้ AI สร้างใบหน้าบุคคลอื่น เช่น ดารา หรือนักการเมือง โดยไม่ได้รับอนุญาต เพื่อใช้ในเชิงพาณิชย์หรือทำให้เสื่อมเสียชื่อเสียง มีความผิดทั้งทางแพ่งและอาญา
ข้อควรปฏิบัติสำหรับสายคอนเทนต์
1. อ่านเงื่อนไขการใช้งาน (Terms of Service)
แต่ละแพลตฟอร์ม เช่น Midjourney, DALL-E หรือ Adobe Firefly มีข้อกำหนดต่างกัน บางแห่งอนุญาตให้ใช้เชิงพาณิชย์ได้เฉพาะสมาชิกแบบชำระเงินเท่านั้น
2. หลีกเลี่ยงการสร้างภาพล้อเลียนที่สร้างความเสียหาย
ไม่ควรใช้ AI สร้างภาพที่ลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ หรือสร้างข่าวปลอม (Fake News)
3. ตรวจสอบแหล่งที่มาและความโปร่งใส
ปัจจุบันมีการใช้ระบบ Content Credentials (เช่นใน Adobe Firefly) เพื่อระบุว่าภาพมี AI เกี่ยวข้อง เพื่อความโปร่งใสต่อสาธารณะ
สรุป: รูปที่ AI สร้าง 100% ยังเป็นพื้นที่สีเทาทางกฎหมายที่จดลิขสิทธิ์ในนามมนุษย์ได้ยาก สิ่งที่ต้องระวังที่สุดจึงไม่ใช่แค่ลิขสิทธิ์ของภาพที่ได้ แต่คือ “สิทธิของผู้อื่น” ที่อาจถูกละเมิดผ่านคำสั่ง Prompt ของเรา
