ปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคมไทยเป็นเรื่องเรื้อรังที่แก้ไม่ตก แม้รัฐจะทุ่มงบประมาณมหาศาล แต่ส่วนใหญ่ยังเป็นการแก้ปัญหาแบบเดิมที่เน้นการทำกิจกรรม (Activity-Based) ซึ่งเปรียบเหมือนการเติมน้ำลงในโอ่งที่รั่ว โดยไม่ได้อุดรอยรั่วหรือวัดผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงกับชีวิตประชาชน
เปลี่ยนสมการใหม่ด้วย SIP-PFS
นพ.สันติ ลาภเบญจกุล ร่วมกับ มสช., สสส. และภาคีเครือข่าย ได้นำเสนอทางออกด้วยโมเดล SIP-PFS (Social Impact Partnership – Pay For Success) ซึ่งเป็นการเปลี่ยนวิธีคิดจากการทำงานแยกส่วน มาเป็นการผสานจุดแข็งของทุกภาคส่วนเข้าด้วยกัน:
- SIP (Social Impact Partnership): การนำ “Software” หรือองค์ความรู้และนวัตกรรมจากภาคประชาสังคม ไปเชื่อมต่อกับ “Hardware” หรือโครงสร้างพื้นฐานของรัฐ (เช่น โรงเรียน, รพ., ศูนย์เด็กเล็ก) เพื่อขยายผลการแก้ไขปัญหาแบบดาวกระจาย
- PFS (Pay For Success): ระบบการจ่ายเงินที่เน้น “จ่ายเมื่อเกิดผลลัพธ์ที่พิสูจน์ได้เท่านั้น” เพื่อความคุ้มค่าของงบประมาณและประสิทธิภาพสูงสุด
ความสำเร็จที่พิสูจน์ได้จริง
เมื่อนำโมเดลนี้มาปรับใช้ ได้เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมในหลายโครงการ เช่น:
1. โครงการครูนางฟ้า
เปลี่ยนบทบาทครูให้เป็นผู้รับฟังเชิงลึกเพื่อเยียวยาจิตใจวัยรุ่นที่เผชิญภาวะซึมเศร้าและถูกบูลลี่ ผลลัพธ์ใน 3 เดือนพบว่า อัตราเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาลดลงจาก 3% เหลือเพียง 0.01%
2. โครงการ ICAP
ปรับปรุงศูนย์เด็กเล็กของรัฐด้านสิ่งแวดล้อมและทักษะสมอง (EF) โดยใช้เวลาเซ็ตอัพเพียง 10 วัน ผลปรากฏว่าภายใน 12 สัปดาห์ เด็กที่มีพัฒนาการล่าช้าถึง 98% กลับมามีพัฒนาการสมวัย ซึ่งเป็นการ Set Zero ความเหลื่อมล้ำตั้งแต่จุดเริ่มต้นชีวิต
ก้าวต่อไปสู่การเปลี่ยนแปลงระดับชาติ
ปัจจุบันโมเดลนี้กำลังขยายผลไปสู่กลุ่มเด็กที่มีภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ (LD), การสร้างงานให้คนพิการ และการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันว่าประเทศไทยมีทางออกและมีนวัตกรรมที่ใช้ได้จริง
สิ่งที่สำคัญที่สุดในขณะนี้คือ การส่งเสียงสนับสนุน ให้ภาครัฐนำแนวทางนี้ไปใช้อย่างกว้างขวาง เพื่อให้งบประมาณทุกบาทถูกใช้ไปเพื่อสร้างโอกาสที่เท่าเทียมให้กับคนไทยทุกคนในทุกตารางนิ้วของประเทศ
